Chứng khoán phái sinh là gì? Toàn tập kiến thức cần biết

Khái niệm và Đặc điểm của Chứng khoán Phái sinh

Chứng khoán phái sinh là một công cụ tài chính không còn xa lạ với cộng đồng nhà đầu tư Việt Nam. Với khả năng tạo ra lợi nhuận tức thì và tỷ lệ đòn bẩy phong phú, chứng khoán phái sinh thu hút sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư. Vậy chứng khoán phái sinh là gì và liệu nó có thực sự mang lại cơ hội đầu tư hấp dẫn hay không? Hãy cùng khám phá chi tiết trong bài viết này.

Chứng khoán phái sinh là gì?

Theo Điều 4, khoản 9 của Luật Chứng khoán 2019, chứng khoán phái sinh là những hợp đồng tài chính như hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn. Những hợp đồng này xác định quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia đối với việc thanh toán hoặc chuyển giao tài sản cơ sở theo mức giá đã định trong khoảng thời gian hoặc vào ngày xác định trong tương lai.

Theo Điều 4, khoản 10 của Luật Chứng Khoán, tài sản cơ sở của chứng khoán phái sinh có thể là cổ phiếu, trái phiếu, chỉ số chứng khoán hoặc tài sản khác theo quy định của Chính phủ, được dùng để xác định giá trị của chứng khoán phái sinh.

Nói một cách đơn giản, chứng khoán phái sinh là hợp đồng tài chính quy định quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia liên quan đến việc thanh toán hoặc chuyển giao tài sản cơ sở. Giá trị của giao dịch được thỏa thuận hiện tại nhưng việc thực hiện giao dịch sẽ diễn ra trong tương lai.

Đặc điểm của chứng khoán phái sinh

Trong thời đại công nghệ 4.0, đầu tư trực tuyến trở nên phổ biến và chứng khoán phái sinh không nằm ngoài xu hướng này. Hình thức đầu tư này mang lại nhiều ưu điểm đáng chú ý:

1. Giao dịch tức thì (T+0): Khác với cổ phiếu và trái phiếu truyền thống yêu cầu thời gian chờ từ 2 ngày, chứng khoán phái sinh cho phép khớp lệnh ngay lập tức hoặc theo thời gian đã định trong hợp đồng.
2. Đòn bẩy tài chính: Đầu tư chứng khoán phái sinh thực chất là đầu tư vào sự biến động giá của tài sản, không phải sở hữu tài sản thực tế. Đòn bẩy tài chính cao giúp tăng lợi nhuận nhưng cũng đi kèm với rủi ro cao.
3. Lợi nhuận từ cả hai chiều tăng giảm của thị trường: Khác với cổ phiếu chỉ có thể sinh lời khi thị trường tăng, chứng khoán phái sinh cho phép thu lợi nhuận kể cả khi giá giảm.

Tuy nhiên, chứng khoán phái sinh cũng có những hạn chế nhất định:

1. Rủi ro cao: Đòn bẩy tài chính cao đồng nghĩa với việc rủi ro gia tăng khi thị trường biến động.
2. Không sở hữu tài sản: Chứng khoán phái sinh chỉ xác định quyền và nghĩa vụ mà không cho phép sở hữu tài sản cơ sở.
3. Không có giá trị nội tại: Giá trị của chứng khoán phái sinh gắn liền với tài sản cơ sở và không có giá trị riêng biệt.

Các loại chứng khoán phái sinh

Hiện nay, trên thị trường chứng khoán Việt Nam, có bốn loại chứng khoán phái sinh hợp pháp: hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn và hợp đồng hoán đổi.

1. Hợp đồng tương lai

Hợp đồng tương lai là sản phẩm chứng khoán phái sinh đầu tiên được niêm yết và giao dịch tại Việt Nam. Đây là hợp đồng chuẩn hóa giữa các bên để thực hiện việc mua hoặc bán tài sản cơ sở với mức giá thỏa thuận vào một thời điểm xác định trong tương lai. Các bên tham gia phải ký quỹ để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán.

2. Hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng kỳ hạn là thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều bên về việc mua/bán tài sản vào một thời điểm nhất định trong tương lai. Hợp đồng này không cần chuẩn hóa các điều khoản và không yêu cầu ký quỹ, do đó chưa được niêm yết và giao dịch trên thị trường OTC.

3. Hợp đồng quyền chọn

Hợp đồng quyền chọn cho phép người nắm giữ quyền được mua hoặc bán tài sản cơ sở vào một thời điểm trong tương lai với mức giá đã ấn định trước, nhưng không có nghĩa vụ phải thực hiện. Hợp đồng này có thể được giao dịch trên thị trường OTC và không cần chuẩn hóa.

4. Hợp đồng hoán đổi

Hợp đồng hoán đổi là thỏa thuận về việc hoán đổi các dòng tiền sinh ra từ các công cụ tài chính trong tương lai. Thời gian và cách tính toán cụ thể sẽ được ghi nhận trong hợp đồng.

Hướng dẫn tham gia đầu tư chứng khoán phái sinh

Nhiều người nghĩ rằng việc tham gia thị trường chứng khoán phái sinh phức tạp, nhưng thực tế lại khá đơn giản. Các bước cơ bản để tham gia gồm:

1. Chọn sàn giao dịch: Lựa chọn sàn uy tín thông qua đánh giá từ cộng đồng và thông tin trên các diễn đàn.
2. Mở tài khoản: Đăng ký và mở tài khoản giao dịch với thông tin chính xác.
3. Nạp tiền vào tài khoản: Chọn mức nạp phù hợp với loại hình hàng hóa muốn mua, đòn bẩy và khả năng tài chính.
4. Tham gia giao dịch: Đặt lệnh short hoặc long qua các nền tảng giao dịch. Tham khảo ý kiến từ các nhà đầu tư có kinh nghiệm nhưng tránh bị ảnh hưởng bởi FOMO.
5. Theo dõi thị trường và quyết định chốt lời/cắt lỗ đúng lúc.

Kết luận

Chứng khoán phái sinh mang lại nhiều cơ hội lợi nhuận nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro. Nhà đầu tư cần nâng cao kỹ năng và kiến thức để hạn chế rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận. Hy vọng bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về chứng khoán phái sinh và giúp bạn thành công trong các giao dịch đầu tư.

https://www.ssi.com.vn/khach-hang-ca-nhan/san-pham/chung-khoan-phai-sinh